Schrijven met ADHD
Van breindisco naar brein in balans
Ken je dat? Het moment waarop je achter je laptop zit, met een knettergoed idee. Je ziet het helemaal voor je, maar het lukt je gewoon niet om het op papier te krijgen? Alsof je brein een disco is met duizend lichtjes die alle kanten tegelijk op schieten, behalve de goede? Je bent niet de enige! De afgelopen weken heb ik veel tijd achter de computer doorgebracht. Stoeiend met een reflectieverslag voor de ADHD coachopleiding. Veel disco, weinig op papier. En dat is niet de eerste keer. Dat ADHD brein van mij, met al die gedachten, loopjes, haakjes, salto’s, lampjes en liedjes krijg dat maar eens van boven naar beneden op papier. Een uitdaging kan ik je vertellen! Maar na meerdere jaren flink struikelen, heb ik dit keer geleerd hoe ik mijn discobrein in balans kan krijgen. Ik ga je precies vertellen hoe…
ADHD & schrijven: bloed, zweet en tranen!
Schrijven is dus zo niet mijn ding! Op de PABO was dat al een drama. Ik heb er een jaar langer over gedaan, omdat het mij gewoon niet lukte om mijn gedachten op papier te krijgen. En een paar jaar geleden, toen ik voor mijn master leren en innoveren een onderzoeksverslag moest schrijven, ben ik weer zo stuk gelopen op het schrijven. De hele leerkring haalde hoge cijfers, mijn stukken werden keer op keer afgekeurd. Ik kreeg mijn disco aan gedachten maar niet helder op papier. Schrijflessen gevolgd, stukken laten nalezen, extra begeleiding van een docent het mocht allemaal niet baten. En ik bleef mezelf vergelijken met andere studenten, waarbij het dus wel lukte. Tot ik besloot het verslag op een andere manier aan te vlieg(er)en. Ik gebruikte een prentenboek als metafoor en pakte een rol behang om het proces te tekenen. Een manier die beter bij mijn manier van denken past, waardoor het wel lukte. .
En nu, achteraf, snap ik heel goed waarom ik eerder steeds zo ben vastgelopen. Ik ga het uitleggen aan de hand van het vliegermodel van Cathelijne Wildervanck. Een model dat uitlegt hoe het brein werkt, maar ook hoe het brein jou kan tegenwerken.
Vliegeren met ADHD
Je kunt het brein vergelijken met een vlieger. Als alle delen in balans zijn, dan zweeft de vlieger prachtig op de wind mee. Maar is de vlieger uit balans, dan heeft hij het zwaarder of, in het ergste geval, stort hij neer. BAM! En zo is het ook met het brein, werken alle delen samen, dan zit je lekker in je vel en kun je makkelijk beslissingen nemen. Maar is dit niet het geval, dan ben je hard aan het ploeteren en kan het lastig zijn om daar uit te komen
Zoals je kunt zien is het brein verdeeld in twee delen: het denkbrein bovenin en het voelbrein onderin. Het denkbrein is allereerst onderverdeeld in denkbrein links en denkbrein rechts. Het linkerdeel is analytisch, denkt in rijtjes, logica en gezond verstand. Het rechterdeel denkt in mogelijkheden, in plaatjes, maar niet talig. Helemaal bovenin zit de prefrontale cortex, dat is het overzichtsbrein oftewel de liefdevolle baas in huis. Het andere deel, onderin, dat is het voelbrein. Dit is het deel van het brein dat lichaamsensaties waarneemt, emoties ervaart en waar je o, jee of oké voelt.
Mensen met AD(H)D of die zich herkennen in kenmerken van AD(H)D, kunnen heel erg vastzitten in één breindeel of juist steeds als een soort “ping pong bal heen en weer schieten door de vlieger. Als ik dan even terug ga naar het maken van mijn reflectieverslag, dan vraagt “het op papier zetten van mijn proces om denkbrein links; logica, lineair denken en taal. Terwijl ik juist een hele sterke voorkeur heb voor denkbrein rechts; schema’s, tekenen en verhalen. Ik blijf het steeds opnieuw en op dezelfde manier proberen in denkbrein links, maar kom daar niet verder. Er ontstaat een soort error en mijn vlieger raakt uit balans. Maar op het moment dat ik het op een andere manier probeer: door te tekenen, schema’s te maken of een verhaal te gebruiken, dan breng ik mijn vlieger in balans. En dan krijg ik mijn disco aan gedachten wél op papier.
Van vastlopen naar schrijfvrijheid
Dit vastlopen in één breindeel is wat er dus heel vaak gebeurt, ook in jouw brein, met of zonder AD(H)D.. Op het moment dat iets niet lukt, dan zijn we geneigd om het op dezelfde manier te blijven proberen. Hetzelfde nog een keer te proberen en nog eens: je blijft hangen in hetzelfde breindeel, terwijl de oplossing daar niet ligt. Jouw vlieger raakt uit balans en met een beetje pech schiet je daardoor ook nog in een rotgevoel: “o, jee” en BAM, daar ligt jouw vlieger op de grond.
Mocht je dit nou bij jezelf herkennen, het vastlopen in één breindeel, dan is bewustwording de eerste stap. In welk breindeel zit je vooral? Zoek de oplossing in een ander deel. Ik beschrijf hieronder vijf tips die mij hebben geholpen om andere breindelen in te zetten tijdens het schrijven:
- Visualiseer: doe je ogen dicht en maak in je hoofd een soort film van het onderwerp waar je over wilt schrijven. Zie de beelden voor je, hoor de geluiden, voel de emoties en ruik de geuren. Laat je verbeelding helemaal de vrije loop en schrijf daarna alle beelden en gevoelens op die in je opkomen.
- Tijdlijn: pak een rol behang en teken in het midden een lange lijn van links naar rechts. Schrijf helemaal aan de linkerkant moment waarop je bent begonnen met dit proces helemaal aan de rechterkant de datum waarop het proces klaar was. Ga nu eens terug naar een belangrijk moment in het proces. Stap helemaal in dat moment; wat maakt dit zo’n belangrijk moment? Wat is er nu wel wat er eerder nog niet was? Zit er een verschil in hoe jij je voor en na dit moment voelde? Wat heb je op dit moment geleerd? Schrijf of teken alle belangrijke inzichten boven de tijdlijn. Doe dit voor alle belangrijke momenten en werk de hele tijdlijn af.
- Gebruik een metafoor: bedenk een metafoor die past bij het onderwerp waar je over wilt schrijven. Dat kan bijvoorbeeld een voorwerp zijn, een ansichtkaart, een kunstwerk, een lied of een verhaal. Bedenkt wat de metafoor te maken heeft met het onderwerp waar jij over wilt schrijven.
- Mindmappen: begin met één kernwoord of -idee in het midden van een leeg vel papier. Breid dit uit met allerlei associaties, gedachten en beelden die in je opkomen. Gebruik kleuren, symbolen en tekeningen om je gedachten te visualiseren. Een mindmap helpt je om verbanden te leggen en nieuwe perspectieven te ontdekken.
- Zintuiglijke ervaringen: ga naar buiten, luister naar muziek, bekijk kunst, lees een boek of doe iets anders dat je zintuigen prikkelt. De indrukken die je opdoet schrijf je op, teken je, zet je in een mindmap of spreek je in op je mobiel.
Is dat schrijven bij jou nou helemaal niet zo’n probleem maar blijf je wel vastzitten in je hoofd of schiet je juist alle kanten? Dan heb je geluk: ik hou enorm van vliegeren en help jou graag die van jou weer in balans te brengen!
meer weten?
Wil je meer weten over het vliegermodel?
Luister hieronder dan de podcast van Cathelijne Wildervanck, waarin ze samen met Renee Hilverdink het model uitlegt.